Warzywa i owoce to ważna część naszej diety, jednakże w zależności od warunków mogą się one szybciej lub wolniej psuć. Jak powinno się przechowywać warzywa i owoce tak, by można było się cieszyć w pełni ich wartościami odżywczymi i walorami smakowymi? Które z nich należy trzymać w lodówce, a które niekoniecznie?
• Jak kupować warzywa i owoce?
• Jak długo przechowuje się warzywa?
• W jakiej temperaturze trzymać owoce i warzywa?
• Które owoce i warzywa przechowywać w lodówce?
• Których owoców i warzyw nie chowamy do lodówki?
• O czym jeszcze warto pamiętać przechowując owoce i warzywa?
Wybór produktów ma znaczenie przed przechowywaniem
Jeżeli wiemy, że zakupione produkty nie spożyjemy od razu i będą one leżeć, to pierwsze kroki powinno się podejmować jeszcze przed zakupem. Przede wszystkim należy wybierać nieuszkodzone warzywa i owoce, bo wystarczy drobna niedoskonałość, by w danym miejscu bardzo szybko zaczęły się rozwijać bakterie.
Warto też pamiętać o kolejności zakupu i najpierw zużywać te owoce i warzywa, które zostały przyniesione do domu najwcześniej. System FIFO (first in, first out) sprawdza się nie tylko w magazynach sklepowych, ale również w domowej kuchni. Świeżo kupione produkty umieszczamy z tyłu półki lub szuflady, wcześniejsze zakupy wysuwamy do przodu — w ten sposób naturalna rotacja zapobiega marnowaniu żywności.
Podczas zakupów zwracajmy uwagę na konsystencję skórki i stan łodyg. Miękkie fragmenty, przebarwienia czy uszkodzenia mechaniczne to sygnał, że produkt szybciej ulegnie zepsuciu. Warto także wybierać warzywa i owoce dostosowane do planowanego czasu przechowywania — jeśli zamierzamy je spożyć tego samego dnia, możemy sięgnąć po dojrzałe egzemplarze, ale gdy chcemy zachować je na kilka dni, lepiej wybrać te nieco twardsze.
Tabela trwałości warzyw i owoców
Wszystko zależy od danego owocu czy warzywa. Najkrócej trzymają się truskawki, maliny, porzeczki czy wiśnie, bo do dwóch dni. Lepiej radzą sobie banany, jabłka i gruszki — aż tydzień.
| Produkt | Czas przechowywania | Warunki |
|---|---|---|
| Truskawki, maliny, porzeczki, wiśnie | 1–2 dni | Lodówka, szuflada na warzywa |
| Pomidory, zioła, rzodkiewka, sałata | 2–3 dni | Lodówka lub ciemne miejsce |
| Banany, jabłka, gruszki | Do 7 dni | Temperatura pokojowa |
| Fasolka szparagowa, brokuł, ogórki | Do 2 tygodni | Lodówka, szuflada na warzywa |
| Kapusta pekińska, kalafior, seler | Do kilku tygodni | Lodówka lub chłodna piwnica |
| Marchew, buraki, por, kapusta | Do 6 miesięcy | Temperatura około 1°C, np. piwnica |
Warzywa z założenia są silniejsze i trzymają się do trzech dni (pomidory, zioła, rzodkiewka, sałata). Do dwóch tygodni ta wytrzymałość wzrasta w przypadku fasolki szparagowej, brokułu czy ogórków, a do nawet kilku tygodni przy kapuście pekińskiej, kalafiorze, selerze. Najdłużej — nawet do pół roku — buraki, marchew czy kapusta przechowują się w temperaturze zbliżonej do 1 stopnia Celsjusza.
Warto pamiętać, że czas przechowywania zależy również od stopnia dojrzałości w momencie zakupu. Zielone banany można trzymać nawet 10 dni, podczas gdy brązowiejące egzemplarze nadają się do zjedzenia w ciągu 1–2 dni. Podobnie z awokado — twarde można odłożyć na później, miękkie lepiej wykorzystać szybko.
Optymalne warunki termiczne dla świeżości
Przy owocach jest trochę gorzej, je zazwyczaj trzyma się w temperaturze pokojowej i data ich wytrzymałości jest kilkudniowa, ale niektóre z nich można również chować do lodówki. Przy warzywach jest inaczej. Można je trzymać w lodówce, w chłodnym miejscu i przy temperaturze od 10 do 15 stopni Celsjusza mogą utrzymać się od paru dni, do kilku tygodni, a nawet do pół roku, jeżeli jest to temperatura 1 st. (np. kapusta, seler, por, marchew czy buraki).
Większość warzyw korzeniowych — marchew, pietruszka, seler — najdłużej zachowuje jędrność w temperaturze zbliżonej do zera, ale bez ryzyka zamrożenia. Idealna wilgotność powietrza dla takich produktów wynosi 90–95%, dlatego przechowuje się je w piwnicy lub dolnej szufladzie lodówki z regulowaną wilgotnością.
Warzywa liściaste wymagają chłodu, ale nie tak ekstremalnego — temperatura 4–7°C w lodówce wystarcza, by sałata, szpinak czy rukola pozostały świeże przez kilka dni. Zbyt niska temperatura powoduje uszkodzenie tkanek, co prowadzi do szybszego brązowienia liści.
Produkty najlepiej czujące się w chłodzie
Nie ma tu jakiegoś specjalnego wyznacznika, które można, a których owoców i warzyw nie powinno się chować do lodówki. Najlepsza temperatura to około 10 stopni, a produkty najlepiej umieszczać w osobnych szufladach.
Lodówka jest zdecydowanie dobrym miejscem do przechowywania tych najmniej trwałych owoców:
- Jagody (truskawki, maliny, borówki)
- Czereśnie i wiśnie
- Śliwki
- Winogrona
- Kiwi (po dojrzeniu)
- Cytrusy (chociaż mogą leżeć także w temperaturze pokojowej przez kilka dni)
Do lodówki trafiają również warzywa wymagające dużej wilgotności:
- Sałata, rukola, szpinak
- Brokuły i kalafior
- Papryka
- Fasolka szparagowa
- Marchew, seler (w szufladzie na warzywa)
- Szczypiorek, natka pietruszki
Dodatkowo warto szuflady lodówki wyłożyć papierowymi ręcznikami, by chłonęły one gromadzącą się wilgoć. Pozwoli na dłuższe utrzymanie świeżości produktów. Nadmiar wody na powierzchni warzyw i owoców prowadzi do rozwoju pleśni — ręczniki papierowe tworzą barierę zapobiegającą bezpośredniemu kontaktowi z kroplami kondensatu.
Dobrze jest również pamiętać, by zamykając warzywa i owoce w lodówce dać im powietrza, więc szczelne pojemniki czy woreczki foliowe nie są najlepszym rozwiązaniem. Produkty potrzebują cyrkulacji powietrza, dlatego perforowane torebki lub pojemniki z otworami wentylacyjnymi sprawdzają się znacznie lepiej niż zwykłe worki plastikowe.
Strefy w lodówce a rozmieszczenie produktów
Nowoczesne lodówki mają różną temperaturę na poszczególnych półkach. Najzimniej jest tuż nad szufladami na warzywa i na najniższej półce — tam umieszczamy produkty najbardziej wrażliwe na ciepło. Środkowe półki są nieco cieplejsze, dlatego nadają się na owoce tolerujące temperatury około 8–10°C. Górna półka bywa najcieplejsza, więc lepiej nie trzymać tam produktów szybko psujących się.
Produkty wymagające cieplejszych miejsc
Takich produktów nie jest wiele, dobrze jest jednak pamiętać, że w temperaturze poniżej 10 stopni nie powinno się trzymać większości owoców tropikalnych, jak mango, figa czy papaja oraz niektórych warzyw, jak ogórki i pomidory.
Zdecydowanie nie należy chować do lodówki jabłek i gruszek! Podobnie jest w przypadku owoców dojrzewających, jak banany. One powinny leżeć w zacieniowanym miejscu w temperaturze pokojowej.
Inne produkty najlepiej przechowywane poza lodówką:
- Awokado (do momentu dojrzenia)
- Ananasy
- Melon (niedokrojony)
- Brzoskwinie i nektarynki
- Ziemniaki
- Cebula i czosnek
- Dynia (nienacinana)
- Pomidory (tracą smak w chłodzie)
Przechowywanie pomidorów w lodówce powoduje, że tracą one intensywność smaku i aromat. Enzymy odpowiedzialne za rozwój walorów smakowych przestają działać poniżej 10°C, dlatego pomidory trzymane w chłodzie stają się mdłe i pozbawione charakterystycznego zapachu. Najlepiej leżą w miseczce na blacie, z dala od bezpośredniego światła słonecznego.
Owoce wydzielające etylen — dlaczego trzymać je osobno?
Jabłka, gruszki, banany czy brzoskwinie wydzielają etylen — gaz przyspieszający dojrzewanie. Jeśli umieścimy je obok warzyw liściastych lub jagód, te ostatnie zepsują się znacznie szybciej. Produkty wydzielające etylen należy przechowywać osobno, najlepiej w wazach na owoce lub na odrębnych półkach. Z drugiej strony, jeśli chcemy przyspieszyć dojrzewanie twardego awokado, warto położyć je obok jabłka — etylen zrobi swoje.
Dodatkowe zasady wydłużające świeżość
Owoce i warzywa zdecydowanie lepiej jest przechowywać w całości i nie dzielić ich na małe kawałki. Dodatkowo warto zapamiętać, że im niżej trzyma się warzywa i owoce w lodówce, tym lepiej. Najlepiej jest także przechowywać warzywa bez naci, dzięki temu wytrzymają dłużej.
Natka marchewki, buraków czy rzodkiewki wyciąga wilgoć z korzenia, przez co warzywo szybciej więdnie. Obcięcie liści zaraz po zakupie przedłuża trwałość nawet o kilka dni. Zachowaną natkę można wykorzystać do przygotowania bulionu lub pietruszki suszonej — to dobry sposób na uniknięcie marnowania jedzenia.
Zepsute produkty najlepiej jest od razu wyrzucać, żeby nie „zaraziły” one pozostałych. Pleśń czy gnicie rozchodzą się przez kontakt oraz przez unoszące się w powietrzu zarodniki. Jeden zgniły owoc w misce potrafi w ciągu doby uszkodzić sąsiadujące egzemplarze, dlatego codzienne sprawdzanie stanu zapasów minimalizuje straty.
Co do czyszczenia, zdecydowaną większość myje się dopiero przed spożyciem. Woda na powierzchni sprzyja rozwojowi bakterii i grzybów, a naturalna powłoka ochronna na skórce stanowi barierę przed patogenami. Jedynym wyjątkiem są warzywa i owoce bardzo zabrudzone ziemią — te można delikatnie opłukać, ale należy je dokładnie osuszyć przed schowaniem do lodówki.
Przechowywanie pokrojonych owoców i warzyw
Jeśli mimo wszystko zdecydujemy się pokroić produkt wcześniej, warto zabezpieczyć przekrój. Jabłka i awokado ciemnieją pod wpływem utleniania — skropienie sokiem z cytryny opóźnia ten proces. Pokrojone warzywa i owoce przechowujemy w szczelnych pojemnikach w lodówce, najlepiej zużyć je w ciągu 24 godzin.
Rola wilgotności w przechowywaniu
Część lodówek oferuje szuflady z regulacją wilgotności. Ustawienie wysokiej wilgotności sprawdza się przy warzywach liściastych, niskiej — przy owocach wydzielających etylen. Jeśli lodówka nie ma tej funkcji, papierowe ręczniki w szufladzie częściowo regulują nadmiar kondensatu, a perforowane torebki zapewniają minimalną cyrkulację powietrza.