Internet to kopalnia informacji, a także przestrzeń, w której niezwykle często dzielimy się interesującymi nas utworami muzycznymi, tekstami przybierającymi różnorodną formę, filmami, prezentacjami… Można by długo wymieniać, gdyż obecnie do internetu trafia niemal każdy wytwór ludzkiego umysłu. Należy przy tym pamiętać, że osoba, która jest autorem danej rzeczy, ma do niej prawa, a my musimy te prawa respektować. Niestety ochrona własności intelektualnej w sieci nie jest łatwa.
- Czym jest własność intelektualna
- Jak prawo chroni naszą własność intelektualną?
- Jak dbać o ochronę swojej twórczości w sieci?
Czym jest własność intelektualna
Pojęcie własności intelektualnej odnosi się do wszystkich wytworów ludzkiego umysłu i wyobraźni, są to więc często rzeczy niematerialne. Mogą to być nawet pomysły, które w jakiś sposób zostały zapisane na materialnym nośniku jakim jest np. dysk twardy i w ten sposób zostały udostępnione w internecie.
Najczęstsze spory dotyczące praw własności intelektualnej toczą się wokół:
- utworów literackich,
- utworów muzycznych,
- odkryć naukowych,
- pomysłów, które można wykorzystać w przemyśle,
- programów komputerowych i aplikacji webowych,
- oznaczeń graficznych firm i znaków towarowych.
Własność intelektualna jest objęta ochroną prawną, w związku z czym możemy dochodzić swoich praw w wypadku niewłaściwego wykorzystania naszej twórczości lub przypisania sobie autorstwa przez inną osobę. Ochrona własności w internecie to oferta wielu kancelarii takich jak Informatica Legis, które służą pomocą w wypadku wspomnianych wyżej sytuacji. Kwestie prawne związane z naruszeniem cudzej własności intelektualnej są poważne, ponieważ mogą prowadzić zarówno do odpowiedzialności cywilnej (odszkodowania, zadośćuczynienia), jak i karnej.
Jak prawo chroni naszą własność intelektualną
W Polsce zostały stworzone cztery akty prawne, które mają na celu ochronę własności intelektualnej, są to:
- Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji,
- Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych,
- Ustawa Prawo własności przemysłowej,
- Ustawa o ochronie baz danych.
Sprawy związane z naruszeniem czyjejś własności intelektualnej, lub bezprawnym jej wykorzystaniem, najczęściej opierają się na zasadach prawa autorskiego oraz własności przemysłowej.
Prawo autorskie — automatyczna ochrona utworów
Prawo autorskie chroni utwory od momentu ich ustalenia w jakiejkolwiek postaci, bez konieczności dokonywania jakichkolwiek formalności rejestracyjnych. Dzięki temu każdy tekst, fotografia, grafika, utwór muzyczny czy film umieszczony w sieci podlega automatycznej ochronie. Autorowi przysługują zarówno prawa majątkowe (możliwość rozporządzania utworem, czerpanie korzyści), jak i prawa osobiste (prawo do autorstwa, integralności utworu).
Własność przemysłowa — ochrona rozwiązań technicznych i oznaczeń
Ustawa Prawo własności przemysłowej obejmuje wynalazki, wzory użytkowe, wzory przemysłowe oraz znaki towarowe. W przeciwieństwie do prawa autorskiego, ochrona w tym zakresie wymaga zgłoszenia do Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej. Przedsiębiorcy często stosują ten mechanizm, aby zabezpieczyć swoją pozycję rynkową przed nieuczciwą konkurencją i kopiowaniem innowacyjnych rozwiązań.
Ochrona baz danych — zabezpieczenie zbiorów informacji
Ustawa o ochronie baz danych dotyczy zestawień danych uporządkowanych według określonego klucza. Dotyczy to zarówno baz papierowych, jak i elektronicznych. Twórca bazy danych ma prawo do ochrony swojego wysiłku organizacyjnego i finansowego włożonego w jej stworzenie, co jest niezwykle ważne w kontekście platform internetowych, serwisów branżowych czy katalogów.
Jak dbać o ochronę swojej twórczości w sieci
Oczywiście nie mamy tu na myśli wyłącznie twórczości artystycznej. Jeśli ktoś posiada firmę, to być może jest twórcą innowacyjnego sposobu produkcji lub pomysłu na nowatorskie urządzenie. Aby chronić swoją własność intelektualną, może starać się o uzyskanie prawa wyłącznego lub chronić ją w formie tzw. wiedzy utajonej.
Prawo wyłączne — formalna ochrona przed nieuprawnionym wykorzystaniem
Prawo wyłączne odnosi się do różnych typów monopolu uprawniającego do rozporządzania wytworami swojego autorstwa. Utwory podlegają prawu autorskiemu, warunkiem dochodzenia swoich praw przed sądem jest udowodnienie własnego autorstwa oraz daty powstania.
W przypadku wynalazków, należy starać się o uzyskanie patentu, dzięki któremu możemy korzystać z wynalazku w sposób zarobkowy lub zawodowy na obszarze Polski przez 20 lat. Do wzorów użytkowych odnosi się tzw. prawo ochronne, natomiast w przypadku wzoru przemysłowego mamy do czynienia z prawem z rejestracji.
Wiedza utajona — alternatywna strategia zabezpieczenia
Wiedza utajona to alternatywny sposób na ochronę swojej własności intelektualnej poprzez nieujawnianie do wiadomości publicznej informacji technicznych, technologicznych, organizacyjnych lub innych posiadających wartość gospodarczą. W tym wypadku obowiązkiem autora jest dołożenie starań, aby wszystkie te dane pozostały tajemnicą. Wymaga to wdrożenia odpowiednich procedur wewnętrznych, umów o poufności z pracownikami i kontrahentami oraz kontroli dostępu do wrażliwych materiałów.
Działania praktyczne chroniące twórczość w internecie
Poza formalnymi procedurami prawnymi, warto zastosować praktyczne metody zabezpieczenia treści publikowanych w sieci:
- oznaczanie materiałów znakiem wodnym (watermark) — szczególnie w przypadku grafik, zdjęć i filmów,
- umieszczanie zastrzeżeń prawnych i informacji o prawach autorskich przy publikowanych treściach,
- korzystanie z licencji Creative Commons, jeśli chcemy kontrolować sposób wykorzystania naszych dzieł,
- monitorowanie internetu w poszukiwaniu nielegalnych kopii naszych utworów — obecnie istnieją narzędzia automatyzujące ten proces,
- reagowanie na naruszenia — wysyłanie wezwań do zaprzestania naruszenia, zgłaszanie treści do administratorów platform (np. DMCA takedown notice),
- archiwizowanie dowodów autorstwa — zapisywanie wersji roboczych, korespondencji, screenów z datą publikacji.
Dbałość o ochronę własności intelektualnej w sieci wymaga zarówno świadomości prawnej, jak i proaktywnego podejścia do zabezpieczania swoich dzieł. Niestety przepisy ciągle próbują nadążyć za dynamicznie zmieniającą się rzeczywistością cyfrową, dlatego twórcy muszą sami aktywnie chronić swoje prawa, łącząc mechanizmy prawne z rozwiązaniami technicznymi.