Jesteście gotowi na dziecko ale pomimo starań test nadal nie pokazuje upragnionych dwóch kresek? Z takim problemem boryka się coraz więcej par i małżeństw, które usilnie starają się o dziecko ale bezskutecznie. Nie należy się poddawać. Każdy problem można rozwiązać, a niepłodność można wyleczyć. Czytając poniższy artykuł zrozumiecie, że nie wszystko jeszcze stracone.
Najczęstsze przyczyny niepłodności
Przyczyn problemów z zajściem w ciążę można się dopatrywać w wielu obszarach. Niekiedy są one wynikiem pewnych zaniedbań zdrowotnych, częściej jednak bardziej złożonych i skomplikowanych chorób, które wymagają pogłębionej diagnostyki oraz systematycznego leczenia.
Kobiety
Wśród kobiet najczęściej wymienianą przyczyną jest niedrożność jajowodów, jaka powstaje na skutek infekcji intymnych, poronienia, ciąży pozamacicznej, przebytych operacji lub stosowania bardziej inwazyjnych środków antykoncepcyjnych takich jak wkładka domaciczna.
Równie powszechnym powodem trudności z zajściem w ciążę są zaburzenia owulacji lub jej całkowity brak. To najczęściej następstwo problemów natury hormonalnej, dysfunkcji tarczycy, znacznej nadwagi, intensywnego i restrykcyjnego odchudzania, przewlekłego stresu czy długotrwałego, wyczerpującego wysiłku fizycznego. Nieregularne miesiączkowanie często sygnalizuje problemy z jajeckowaniem – każdy cykl bez owulacji oznacza brak szansy na poczęcie dziecka w danym miesiącu.
Do rzadziej diagnozowanych, lecz równie poważnych przyczyn należy endometrioza – schorzenie polegające na występowaniu błony śluzowej macicy poza jej jamą. Tkanka endometrialna może pokrywać jajniki, jajowody czy otrzewną miednicy mniejszej, wywołując proces zapalny i utrudniając transport komórki jajowej.
Mężczyźni
U mężczyzn najczęstszym problemem jest obniżona jakość nasienia, co oznacza zmniejszoną ilość plemników (oligozoospermia), ich niedostateczną ruchliwość (astenozoospermia) bądź nieprawidłową budowę morfologiczną (teratozoospermia). Często jest ona skutkiem chorób przenoszonych drogą płciową, długotrwałego przegrzania jąder jakie niesie za sobą obcisła, nieprzewiewna garderoba, częste korzystanie z sauny, spędzanie wielu godzin za kierownicą, używanie podgrzewania siedzeń w samochodzie czy umieszczanie laptopa bezpośrednio na kolanach.
Poważniejszym zagrożeniem dla płodności może być uszkodzenie jąder lub nasieniowodów w wyniku przebytej infekcji bakteryjnej czy wirusowej (zapalenie jąder i najądrzy), urazu mechanicznego lub powikłań po operacjach chirurgicznych. Tego typu uszkodzenia mogą prowadzić nawet do całkowitej bezpłodności, jeśli uniemożliwiają transport plemników lub poważnie zaburzają ich wytwarzanie.
Problem stanowi także żylaki powrózka nasiennego (varicocele), które poprzez podwyższenie temperatury w obrębie jąder i zaburzenia mikrokrążenia pogłębiają dysfunkcję spermatogenezy.
Czynniki wspólne dla obojga partnerów
Zarówno kobiecą jak i męską niepłodność mogą również wywołać inne schorzenia układu rozrodczego jak torbiele jajników, mięśniaki macicy czy polipy błony śluzowej macicy. Mogą to być również wady wrodzone budowy narządów rozrodczych, np. nieprawidłowy kształt macicy (macica dwurożna, macica z przegrodą), wnętrostwo lub spodziectwo u mężczyzn.
Szkodliwy wpływ na płodność i możliwość spłodzenia dziecka może mieć przyjmowanie niektórych leków, głownie sterydów anabolicznych, niektórych antydepresantów, leków przeciwpsychotycznych czy preparatów stosowanych w chemioterapii nowotworów. Jeśli ktoś z partnerów przyjmuje stale leki, warto skonsultować się z lekarzem, czy mogą one wpływać na zdolność prokreacyjną.
Nie bez znaczenia pozostają także czynniki środowiskowe i zawodowe – narażenie na toksyny, promieniowanie, pestycydy, metale ciężkie czy substancje chemiczne używane w przemyśle. Długotrwała ekspozycja na takie czynniki może uszkadzać materiał genetyczny komórek rozrodczych lub destabilizować gospodarkę hormonalną organizmu.
Sposoby walki z niepłodnością
Zdrowy tryb życia
Nawet rezygnacja z najmniejszych złych nawyków zarówno żywieniowych jak i zdrowotnych może znacznie podnieść płodność, zarówno u kobiety jak i u mężczyzny. Zrezygnujcie z palenia papierosów – nikotyna i substancje smoły tytoniowej zaburzają krążenie krwi w narządach rozrodczych, pogłębiają stres oksydacyjny i osłabiają jajeczkowanie oraz jakość nasienia.
Unikajcie stosowania restrykcyjnych diet i wyczerpujących programów ćwiczeń, ponieważ prowadzą do osłabienia organizmu, niedoborów składników odżywczych i zaburzeń hormonalnych. Drastyczne wahania wagi ciała mogą powodować brak miesiączki (amenorrhea) lub nieregularne cykle. Ograniczcie albo całkowicie zrezygnujcie z alkoholu – etanol działa toksycznie na komórki rozrodcze i zakłóca syntezę hormonów płciowych.
Unikajcie gorących pomieszczeń takich jak sauna czy solarium. Dla mężczyzn wysoka temperatura w okolicy krocza bezpośrednio obniża produkcję i ruchliwość plemników. Starajcie się na tyle na ile to możliwe unikać stresu albo ograniczyć go do minimum – przewlekłe napięcie psychiczne zwiększa stężenie kortyzolu i zaburza oś podwzgórze-przysadka-gonady, co hamuje wydzielanie hormonów odpowiedzialnych za płodność.
Jak najwięcej wypoczywajcie, utrzymujcie prawidłową wagę ciała odpowiednią do wzrostu i budowy, spożywajcie produkty niskotłuszczowe, bogate w witaminy z grupy B, kwas foliowy, witaminę D, witaminę E, cynk, selen i żelazo. Jedzcie dużo warzyw i owoców – dostarczają one antyoksydantów, które neutralizują wolne rodniki uszkadzające komórki jajowe i plemniki. Starajcie się zdrowo odżywiać, wybierając pełne ziarna, nasiona roślin strączkowych, orzechy, tłuste ryby morskie (źródło kwasów omega-3) oraz produkty fermentowane wspierające mikroflorę jelitową.
Wykonajcie niezbędne badania
- Badanie nasienia (spermiogram) – podczas którego mężczyzna oddaje próbkę swojego nasienia po 2–5 dniach abstynencji seksualnej. Dzięki temu można ocenić ilość plemników, ich ruchliwość postępową oraz budowę morfologiczną, jak również sprawdzić, czy w spermie nie ma chorobotwórczych drobnoustrojów (bakterii, wirusów) lub nadmiernej liczby leukocytów wskazującej na stan zapalny.
- Badanie stężenia hormonów płciowych we krwi u mężczyzny (testosteron, FSH, LH, prolaktyna) oraz u kobiety (estradiol, progesteron, FSH, LH, AMH, prolaktyna, TSH, androgeny) – pomaga wyjaśnić, co powoduje, że plemniki są zbyt słabe, aby dotrzeć do jajeczka, lub dlaczego jajeczkowanie nie zachodzi w prawidłowy sposób.
- Analiza moczu i krwi określająca poziom hormonów sterujących płodnością, funkcję tarczycy, stan zapalny, poziom glukozy oraz obecność przeciwciał mogących blokować procesy rozrodcze.
- Monitorowanie cykli miesiączkowych za pomocą wykresów temperaturowych, testów owulacyjnych lub oznaczeń progesteronu w drugiej fazie cyklu – pomaga w potwierdzeniu występowania jajeczkowania oraz wskazaniu optymalnego okna płodności.
- Ultrasonografia ginekologiczna (USG przezpochwowe) – umożliwia ocenę budowy macicy, jajników, grubości endometrium oraz wykrycie torbieli, mięśniaków lub polipów.
- Histerosalpingografia (HSG) – badanie rentgenowskie z kontrastem pozwalające ocenić drożność jajowodów i kształt jamy macicy.
- Laparoskopia – zabieg minimalnie inwazyjny, podczas którego kamera wprowadzona przez niewielkie nacięcie dostarcza informacji o stanie jajników, jajowodów, macicy oraz umożliwia przeprowadzenie określonego leczenia operacyjnego, np. uwolnienie zrostów, usunięcie ognisk endometriozy czy resekcję mięśniaków.
Jak wygląda leczenie niepłodności?
Leczenie zależy od zidentyfikowanych przyczyn związanych z konkretnym przypadkiem. Jeśli nie są to skomplikowane problemy strukturalne lub hormonalne, wówczas wystarczy leczenie farmakologiczne – terapia hormonalna stymulująca jajeczkowanie (klomifen, letrozol, gonadotropiny), uzupełnianie progesteronu w drugiej fazie cyklu lub wyrównywanie poziomu hormonów tarczycy.
W przypadku niedrożności jajowodów, zrostów pooperacyjnych, mięśniaków czy endometriozy konieczne może być leczenie chirurgiczne – laparoskopia lub histeroskopia, podczas których usuwane są zmiany uniemożliwiające zapłodnienie lub zagnieżdżenie zarodka.
Bardziej zaawansowane problemy wymagają sięgnięcia po metody wspomaganego rozrodu:
- Inseminacja domaciczna (IUI) – oczyszczone i skoncentrowane plemniki partnera lub dawcy wprowadza się bezpośrednio do jamy macicy w czasie owulacji, zwiększając szansę na zapłodnienie przy zachowanej drożności co najmniej jednego jajowodu.
- Zapłodnienie pozaustrojowe (in vitro, IVF) – pobranie komórek jajowych po stymulacji hormonalnej jajników, zapłodnienie ich nasieniem partnera lub dawcy w laboratorium, hodowla zarodków przez kilka dni i transfer najlepszego z nich do jamy macicy.
- Mikroiniekcja plemnika do cytoplazmy oocytu (ICSI) – w przypadku bardzo słabej jakości nasienia pojedynczy plemnik jest bezpośrednio wstrzykiwany do komórki jajowej, co maksymalizuje szansę zapłodnienia nawet przy skrajnie niskich parametrach spermiogramu.
- Kriokonserwacja materiału biologicznego – zamrażanie komórek jajowych, plemników lub zarodków na wypadek przyszłych prób leczenia, odroczenia rodzicielstwa lub konieczności przejścia terapii onkologicznej.
- Zastosowanie komórek dawcy – w sytuacjach gdy własne komórki rozrodcze są niemożliwe do uzyskania lub niezdolne do zapłodnienia, para może skorzystać z dawstwa komórek jajowych, nasienia lub zarodków.
Każda metoda dobierana jest indywidualnie, po dokładnej diagnostyce obojga partnerów. Czasem konieczne są trudne zabiegi, zastosowanie skomplikowanej, wieloetapowej terapii czy przeprowadzenie kilku cykli sztucznego zapłodnienia. Wszystko uzależnione jest od określonego przypadku, wieku partnerów, czasu trwania niepłodności oraz rezerwy jajnikowej kobiety.