Autyzm to w ostatnim czasie jedno z najczęstszych schorzeń na jakie zapadają dzieci. U każdego dziecka choroba ma inny przebieg i objawy. Wielu rodziców bagatelizuje „dziwne” zachowania swojego dziecka, co ma potem katastrofalne skutki w jego późniejszym życiu. Co powinno zaalarmować rodziców o tym, że dziecko jest chore dowiecie się z poniższego artykułu.
Charakterystyczne objawy autyzmu
Brak gaworzenia i mowy
Brak gaworzenia u dziecka to pierwszy objaw, jaki powinien zaniepokoić rodziców. Gaworzenie to nic innego jak wydawanie takich dźwięków jak „mama”, „tata”, „baba”, „dada” i podobnych. Jeśli dziecko zamiast tego wydaje dźwięki typu „khhh”, „ghhh” i nie powtarza dźwięków po rodzicach, to jest to bardzo zły objaw. Około szóstego miesiąca życia zdrowe niemowlę zaczyna eksperymentować z dźwiękami, naśladuje intonację dorosłych i reaguje radością na ludzki głos. Brak takiej aktywności wokalnej może wskazywać na trudności w rozwoju komunikacyjnym, które są jednym z podstawowych wyznaczników autyzmu.
Brak reakcji na własne imię
Normalnym odruchem jest odwracanie głowy w kierunku, z którego dobiega wołanie imienia. Jeżeli dziecko, które skończyło roczek i starsze, nie reaguje na żadne wołanie, to czym prędzej należy zwrócić się do lekarza. Warto przy tym wykluczyć problemy ze słuchem – czasem rodzice mylą autyzm z niedosłuchem, dlatego badanie audiologiczne powinno być pierwszym krokiem diagnostycznym. Dziecko z autyzmem może jednak słyszeć doskonale, ale nie przetwarzać bodźców społecznych tak jak jego rówieśnicy – dla niego własne imię nie ma takiego znaczenia emocjonalnego jak dla innych maluchów.
Unikanie rówieśników i izolacja społeczna
Normalnym objawem jest ciągnięcie do zabawy z innymi dziećmi. Jeśli dziecko nie jest tym zainteresowane albo wręcz tego unika, to znak, że nie potrafi nawiązać z nimi głębszych relacji albo się ich boi. Również takie świadome unikanie innych dzieci oraz izolowanie się od nich powinno być dla rodziców sygnałem alarmującym. Dziecko z autyzmem często wolą samotną zabawę w powtarzalny sposób niż wspólne aktywności wymagające negocjacji, wyobraźni czy zmiany ról. W przedszkolu lub na placu zabaw może stać z boku i obserwować innych, nie próbując dołączyć do grupy.
Unikanie kontaktu wzrokowego
Typowym objawem autyzmu u dziecka jest jakby zamglony wzrok i unikanie patrzenia prosto w oczy. Najczęstszym błędem popełnianym przez rodziców jest zmuszanie dziecka do patrzenia prosto w twarz, co najczęściej wywołuje u malucha atak paniki. Kontakt wzrokowy jest dla osoby z autyzmem niezwykle obciążający sensorycznie – zamiast budować bliskość, wywołuje dyskomfort lub lęk. Dziecko może patrzeć „przez” rozmówcę, na usta zamiast oczu albo odwracać wzrok natychmiast po nawiązaniu spojrzenia. To nie jest brak zainteresowania rozmówcą, lecz sposób radzenia sobie z nadmierną stymulacją społeczną.
Nietypowe formy zabawy
Dziecko nie bawi się tak jak inne dzieci. Nie używa zabawek typu samochodziki, lalki w sposób funkcjonalny. Nawet rodzice potrafią zauważyć, że dziecko bawi się „inaczej”. Najczęściej ich zabawa polega na kręceniu różnymi przedmiotami oraz układaniu ich równiutko w rzędzie. Może to być ustawianie klocków według koloru, kręcenie kółkami od samochodzików lub obserwowanie wirującego wiatraczka przez wiele minut. Takie zachowania mają charakter stereotypowy i rytualny – dają dziecku poczucie kontroli i przewidywalności w chaotycznym świecie bodźców. Zabawa symboliczna, na przykład udawanie, że lalka je obiad, pojawia się rzadko lub wcale.
Powtarzalne ruchy i dziwne pozy
Maluch cierpiący na autyzm bardzo często kręci się dookoła, przybiera różne dziwne pozy, których rodzice nie są w stanie wyjaśnić i nie wiedzą co oznaczają i co dziecko chce w ten sposób przekazać. Oprócz tego dziecko kręci głową na boki, chodzi na palcach, macha rękoma jak skrzydłami lub wykonuje inne ruchy samostymulacyjne, zwane także „stimmingiem”. Takie zachowania powinny również być sygnałem ostrzegawczym dla rodziców, że z ich dzieckiem dzieje się coś niedobrego. Stereotypie ruchowe pomagają dziecku regulować napięcie emocjonalne i przetwarzać nadmiar bodźców sensorycznych – są formą samouspokojenia, a nie objawem złej woli czy braku wychowania.
Autyzm czy zespół Aspergera? Jak je odróżnić?
Zespół Aspergera jest „łagodną” odmianą autyzmu, choć współczesna klasyfikacja (DSM-5) włącza go w spektrum zaburzeń autystycznych bez osobnej kategorii. Różnica polega na tym, że w tym wypadku dziecko jest znacznie bardziej komunikatywne, wręcz nadpobudliwe. W sytuacji gdy rodzice mają do czynienia z zespołem Aspergera, dziecko nie ma takich problemów w odnalezieniu się w otaczającym świecie i nie stwarza takich trudności w codziennym funkcjonowaniu. Nie oznacza to oczywiście, że dziecko nie powinno być leczone – wczesna interwencja terapeutyczna znacząco poprawia jakość życia i umiejętności społeczne. Na to schorzenie chorują najczęściej chłopcy, choć u dziewczynek bywa niedodiagnozowane ze względu na lepsze umiejętności maskowania objawów.
Wysoka inteligencja i rozbudowane słownictwo
Zespół Aspergera przejawia się bardzo wysokim ilorazem inteligencji i mocnym charakterem. Poza tym rodziców powinno zaniepokoić to, że dziecko bardzo szybko mówi, używa trudnych słów, barwnego języka, a wypowiadane przez niego zdania są składne i poprawne. Dlaczego to powinno rodziców zaalarmować? Dlatego, że dziecko rozwijające się prawidłowo popełnia wiele błędrów językowych, a poprawnej wymowy uczy się na bieżąco. Maluch z zespołem Aspergera może używać słownictwa rodem z encyklopedii, mówić „jak dorosły” w wieku przedszkolnym i unikać uproszczonych form dziecięcych. Taka zaawansowana werbalność jest jednak oderwana od umiejętności społecznych – dziecko potrafi wygłosić długi monolog na swój ulubiony temat, ale nie potrafi prowadzić dwustronnej rozmowy.
Zainteresowania naukowe i trudności humanistyczne
Innym objawem są zainteresowania naukowe i przedmioty ścisłe. Dziecko ma problemy z naukami humanistycznymi, nie rozumie metafor, przenośni, nie ma poczucia humoru i wszystko bierze dosłownie. Może znać na pamięć wszystkie dinozaury, planety układu słonecznego lub rozkłady jazdy pociągów, ale nie potrafi zrozumieć powieści lekturowej ani żartów rówieśników. Taka literalność myślenia prowadzi do nieporozumień społecznych – dziecko reaguje złością lub zmieszaniem, gdy ktoś użyje ironii lub sarkazmu. Poza tym nie dogaduje się z rówieśnikami, nie umie się z nimi bawić, nie szuka z nimi kontaktu. Jest wyobcowane i najlepiej czuje się tylko we własnym towarzystwie lub w otoczeniu dorosłych, którzy są bardziej przewidywalni i tolerancyjni wobec jego nietypowych zachowań.